TIẾT 3: TỪ THÔNG. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ
(Bài 23 - SGK lớp 11)
A. Mục tiêu
C1. Viết được công thức tính từ thông qua một diện tích và nêu được đơn vị đo từ thông. Nêu được các cách làm biến đổi từ thông
Mức độ thể hiện cụ thể: [thông hiểu].
( Xét một diện tích S nằm trong từ trường đều
. Gọi
là vectơ pháp tuyến của mặt S, là vectơ vuông góc với diện tích mặt S, có độ dài bằng đơn vị. Gọi a là góc tạo bởi vectơ
với vectơ cảm ứng từ
, thì đại lượng ( = BScos( gọi là từ thông qua diện tích S đã cho.
( Trong hệ SI, B đo bằng tesla (T), S đo bằng mét vuông (m2), từ thông đo bằng vêbe (Wb). 1 Wb = 1 T. 1 m2.
( Có ba cách làm biến đổi từ thông:
- Thay đổi độ lớn B của cảm ứng từ
;
- Thay đổi độ lớn của diện tích S ;
- Thay đổi giá trị của góc ( (góc hợp bởi vectơ
với vectơ cảm ứng từ
).
C2. Mô tả được thí nghiệm về hiện tượng cảm ứng điện từ.
Mức độ thể hiện cụ thể: [thông hiểu].
( Thí nghiệm 1: Thí nghiệm gồm một nam châm và một ống dây có mắc một điện kế nhạy để phát hiện dòng điện trong ống dây.
Khi ống dây và nam châm đứng yên thì trong ống dây không có dòng điện. Khi ống dây và nam châm chuyển động tương đối với nhau thì trong thời gian chuyển động, trong ống dây có dòng điện.
Thí nghiệm cho biết từ trường không sinh ra dòng điện.Nhưng khi số đường sức từ qua ống dây thay đổi thì có dòng điện qua ống dây.
( Thí nghiệm 2: Thí nghiệm gồm mạch điện có một cuộn dây được lồng trong vòng dây có kim điện kế. Khi đóng hoặc ngắt mạch điện hoặc dịch chuyển biến trở (dòng điện trong mạch thay đổi) thì trong thời gian dòng điện trong mạch thay đổi, trong vòng dây có dòng điện chạy qua, tức là khi số đường sức từ xuyên qua ống dây biến đổi thì trong vòng dây xuất hiện dòng điện.
( Các thí nghiệm trên chứng tỏ:
- Mỗi khi từ thông qua mạch kín biến thiên thì trong mạch kín xuất hiện một dòng điện gọi là dòng điện cảm ứng. Hiện tượng xuất hiện dòng điện cảm ứng trong mạch điện kín gọi là hiện tượng cảm ứng điện từ.
- Hiện tượng cảm ứng điện từ chỉ tồn tại trong khoảng thời gian từ thông qua mạch biến thiên.
C3. Làm được thí nghiệm về hiện tượng cảm ứng điện từ.
Mức độ thể hiện cụ thể: [vận dụng].
Biết cách tiến hành được các thí nghiệm về hiện tượng cảm ứng điện từ.
C4. Xác định được chiều của dòng điện cảm ứng theo định luật Len-xơ.
Mức độ thể hiện cụ thể: [thông hiểu].
- Định luật Len-xơ: Dòng điện cảm ứng xuất hiện trong mạch kín có chiều sao cho từ trường do nó sinh ra có tác dụng chống lại sự biến thiên từ thông đã sinh ra nó.
- Định luật Len-xơ có thể diễn đạt theo cách sau: Khi từ thông qua mạch
điện kín biến thiên do kết quả của một chuyển động nào đó thì thì từ trường sinh ra bởi dòng điện cảm ứng có tác dụng chống lại chuyển động nói trên.
C5. Nêu được dòng điện Fu-cô là gì
Mức độ thể hiện cụ thể: [thông hiểu].
Dòng Fu-cô là dòng điện cảm ứng xuất hiện trong các vật dẫn (chẳng hạn, một khối kim loại) khi chúng chuyển động trong một từ trường hoặc được đặt trong một từ trường biến thiên theo thời gian.
B. Thiết bị dạy học
- Các tranh vẽ to theo các hình 23.3, 23.4, 23.5 SGK.
- Các thiết bị thí nghiệm về hiện tượng cảm ứng điện từ theo các hình 23.3 và 23.4 SGK.
C. Gợi ý dạy học
GV vào bài theo phần đặt vấn đề ở SGK.
Nội dung 1. Từ thông
Hoạt động 1: Tìm hiểu về từ thông
Hoạt động của GV
Hoạt động của HV
Kết quả mong đợi

- GV phát Phiếu học tập, yêu cầu HV đọc mục I SGK và trả lời các câu hỏi
- HV đọc SGK, trả lời câu hỏi.
(

HV viết được công thức:


+ Viết công thức định nghĩa từ thông, ý nghĩa và đơn vị đo các đại lượng trong công thức
- HV trả lời câu hỏi theo Phiếu học tập

 + Độc lập suy nghĩ, mỗi HV nêu một ý kiến tương ứng với giá trị của (
+ Thảo luận nhóm


+ Đại diện nêu ý kiến
( = BS cos( và